ΟΙ ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

 

1. Το ζήτημα της αρχής (της δημιουργίας) του κόσμου

Το ζήτημα αυτό εξετάζει ο κλάδος της φιλοσοφίας, που λέγεται Οντολογία (το ον, του όντος + λέγω).

Οι φιλόσοφοι αυτοί που ασχολήθηκαν με τη δημιουργία του κόσμου, που μας περιβάλλει, έζησαν πριν από τον Σωκράτη. Γι’ αυτό ονομάζονται Προσωκρατικοί.

Κατάγονται από την Ιωνία και γι’ αυτό ονομάζονται και Ίωνες φιλόσοφοι.

Οι Ίωνες φιλόσοφοι είναι:

    Θαλής ο Μιλήσιος (624-546 π.Χ.)

    Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος (611-545 π.Χ.)

    Αναξιμένης ο Μιλήσιος (585-525 π.Χ.)

 

α) Οι απόψεις του Θαλή για τη δημιουργία του κόσμου:

Εξετάζοντας λογικά και εμπειρικά την πραγματικότητα αποφάνθηκε πως η αρχή του κόσμου είναι το νερό (ύδωρ).

Τα 4 βασικά στοιχεία της φύσης είναι:

   νερό

   φωτιά - πυρ

   αέρας

    γη

Με τη σύνθεση αυτών και με συγκεκριμένες αναλογίες δημιουργούνται όλα τα υπόλοιπα στοιχεία.

Το πλεονάζον στοιχείο προσδιορίζει το σώμα. Π.χ. στερεό σώμα, γιατί πλεονάζον στη σύνθεση είναι η γη.

Ο Θαλής διερωτήθηκε: Ποιο είναι το πλεονάζον στοιχείο στη Γη;

- Το νερό. Άρα αρχή δημιουργίας όλων των άλλων στοιχείων είναι το νερό. (Προσέξτε τον συλλογισμό. Δεν καταλήγει αυθαίρετα σε ένα συμπέρασμα).

Τα συμπεράσματα της σύγχρονης επιστήμης δικαιώνουν τον Θαλή, γιατί σήμερα οι επιστήμονες θεωρούν ότι το υδρογόνο είναι το πρωτογενές υλικό του κόσμου μας.

Φιλοσοφικά ο Θαλής είναι εκείνος στον οποίο οφείλουμε τη έννοια της αρχής (ως όρος επιστημονικός).

 

β) Οι απόψεις του Αναξίμανδρου για τη δημιουργία του κόσμου:

Ο Αναξίμανδρος στηρίχτηκε στην αρχή της Δικαιοσύνης, που ρυθμίζει κατά ισόρροπο τρόπο τις σχέσεις των στοιχείων και έτσι προκύπτουν τα άλλα στοιχεία ή σώματα.

  • Αν ένα στοιχείο επικρατήσει των άλλων κατά απόλυτο τρόπο και τα υποκαταστήσει, τότε θα είχαμε μόνον αυτό το στοιχείο και δεν θα υπήρχε ο κόσμος μας όπως τον βλέπουμε.
  • Το στοιχείο αυτό που κρατάει την ισορροπία των στοιχείων είναι τό ἄπειρον.

Είναι ένα συμπαντικό στοιχείο που δρα ουδέτερα στις αλληλεπιδράσεις των 4 άλλων στοιχείων.

  • Ο Αναξίμανδρος επηρέασε τον Δαρβίνο (εξελικτική θεωρία).
  • Το ανθρώπινο είδος, έλεγε, προήλθε από τα ψάρια.

 

γ) Οι απόψεις του Αναξιμένη για τη δημιουργία του κόσμου:

 

  • Κυρίαρχο και πρωτογενές στοιχείο για τη δημιουργία του κόσμου: Ο ἀήρ.

Η λογική πορεία που ακολουθεί είναι:

  • Συμπύκνωση του αέρα δημιουργεί νερό.
  • Συμπύκνωση νερού δημιουργεί γη.
  • Συμπύκνωση γης δημιουργεί λίθο.