ΑΡΧΙΚΗ Α΄ Λυκείου ΝΕ Γλώσσα 02. Ελληνομάθεια μεταναστών

mikros apoplous    perseus

wikisource 1    bibliotheca augustana

tlg    mythologia 1

liddell scott_lexicon    liddel scott_1

PDF Εκτύπωση E-mail

1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Το καλοκαίρι των γλωσσών

 

Λάλο το καλοκαίρι, θορυβώδες σκηνοθετεί τον υπαίθριο, τον ανοικτό πολιτισμό του κι αυτό εξακολουθεί να αποτελεί ένα σπουδαίο δώρο ακόμη και αν η παράσταση εμφανίζεται κάθε χρόνο βαθύτερα φθαρμένη από τη λογική και την αισθητική της βιαστικής απομίμησης. Θορυβώδες και πολύγλωσσο, συν τοις άλλοις επειδή θυμάται ο καθένας μας μια γλώσσα άλλη από τη χειμερινή, η οποία μέσα στην καταπόνησή της αρνείται την ευχαρίστηση που μπορεί να προσφέρει το αναίτιο και άσκοπο κουβεντολόι, όπου ο στόχος δεν είναι να πείσεις καλά και σώνει ούτε να ευφρανθείς ακούγοντας τη φωνή σου, αλλά να μοιραστείς το χρόνο και τις λίγες σκέψεις σου για ό,τι πρόσφορο, πολιτικό, αθλητικό και καλλιτεχνικό. Κι ύστερα, στην αμμουδιά, σε κυκλώνουν σύμφωνα και φωνήεντα αλλότρια, λέξεις ξένες, φωνές που, κι αν ακόμη δεν κατέχεις το λεξιλόγιό τους, σου αποκαλύπτονται μέσα από τον τόνο τους. Οι φυλές της παραλίας μοιράζονται ανάλογα και με τη χρήση που επιφυλάσσουν στη γλώσσα τους: οι φωνακλάδες, οι φλύαροι ή και επιθετικά κοινωνικοί, οι σιωπώντες και αποσυρμένοι στην καυστική μονοτονία της ηλιοθεραπείας , οι σιγανομίλητοι. Τα ντεσιμπέλ ανεβαίνουν μαζί με το ποσοστό μεσογειακής αλμύρας που έχει καθένας στο αίμα του.

Άλλες βέβαια οι γλώσσες που ακούει κανείς στα νησιά της παραθεριστικής αίγλης, σίγουρα αυτές και ζωηρές, κι άλλες εκείνες που επισκέπτονται την ακοή του αν τύχει και βρεθεί σε καμιά από τις «ταπεινές», τις βατές παραλίες της Αττικής. Στη Λούτσα, στο Σχοινιά, στο Καβούρι, παντού όπου μπορείς να πας και με τη δημόσια συγκοινωνία ή μ΄ ένα παπάκι, δε θ΄ ακούσεις παρά σπανιότατα, γερμανικά, ιταλικά, αγγλικά ή γιαπωνέζικα, τις γλώσσες δηλαδή που κυριαρχούν στις Κυκλάδες, στην Κρήτη, στα Ιόνια, στα Δωδεκάνησα. Στη λαϊκή Αττική, ακούς – όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια – πολωνικά, ρώσικα, αλβανικά, φιλιππινέζικα, ρουμάνικα, βουλγάρικα όσα δεν μπορεί να τα αναγνωρίσει και να τα ταυτίσει ή μετρημένη γλωσσομάθειά σου, τα συγκαταλέγεις γενικώς στα ανατολικοευρωπαϊκά, συμπεραίνοντας, με βάση και τα τηλεοπτικά σου ακούσματα, ότι πρόκειται για γλώσσες που δεν ανήκουν στις «ισχυρές», τις τουριστικά και όχι μόνο ισχυρές.

Δεν είναι βέβαια τουρίστες όσοι μιλούν τις γλώσσες αυτές. Δεν έχουν φτάσει ως εδώ για να απολαύσουν τη μηνιαία ξεκούρασή τους και να γευτούν την καλοσύνη του τόπου, που αντέχει ερήμην μας, ή καλύτερα εις πείσμα των κατακτητικών και «αναπτυξιακών» ορέξεών μας. Είναι άνθρωποι που στα μέρη μας, άλλοι νόμιμα και άλλοι λαθραία, και οι οποίοι αντιλαμβάνονται την έννοια «διακοπές» όπως ακριβώς και οι πατεράδες και οι μανάδες μας είκοσι χρόνια πριν, εσωτερικοί μετανάστες εκείνοι : ένα μπάνιο το Σαββατοκύριακο σε κοντινή παραλία, μια ανάσα σχεδόν κλεμμένη από την ανάγκη, μια διαφυγή απολύτως απαραίτητη μέσα στην ασημαντότητά της. Οι ξένοι, λοιπόν, αυτοί οι μη τουρίστες ξένοι, ελάχιστα ακούγονται, σαν να κρύβονται μέσα στη γλώσσα τους, σαν να μη θέλουν να φανεί η καταγωγή τους (προπάντων αν συναριθμείται σ΄ εκείνες που ξέρουν ότι τις θεωρούμε «κακές» και «καταραμένες» εμείς οι εγκατεστημένοι). Και τα παιδιά τους ακόμη – που σίγουρα κάτι στενάχωρο και προσβλητικό θα έχουν ακούσει στο δρόμο ή στα δελτία ειδήσεων της τηλεόρασης -, έχουν συνηθίσει να αυτοδεσμεύονται, και μόνον όταν μιλούν ελληνικά θριαμβεύει ηχηρότατη η ηλικία τους. Ετούτα τα παιδιά, που έχουν ήδη γευτεί τους γλυκούς και ξινούς καρπούς της ημετέρας παιδεύσεως, μιλούν ήδη μιαν αρκετά ή και εντελώς λειασμένη και ακόμπιαστη ελληνική, χωρίς να χρειαστούν φροντιστήριο άλλο από το σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον, ένα κοινωνικό περιβάλλον που για τα περισσότερα (όπως άλλωστε και για τα μισά Ελληνόπουλα) ταυτίζεται με το τηλεοπτικό – στο σπίτι των μεταναστών, όσο γνωρίζω, η τηλεόραση δεν κλείνει ποτέ, ίσα ν΄ ακούγονται οι λέξεις, να γίνονται συνήθεια του αυτιού πρώτα, κι ύστερα συνήθεια της γλώσσας.

Είναι ένα αποτέλεσμα τα των τελευταίων χρόνων ετούτο, σπουδαίο ακριβώς επειδή δεν είναι στατιστικώς προσδιορίσιμο και επειδή δεν ενδιαφέρει τους λογικά σκεπτόμενους και αναλόγως αισθανόμενους. Ένα επικοινωνιακό, πολιτισμικό αποτέλεσμα : Η ελληνική γλώσσα, που τα ευρωπαϊκά ενδιαφέροντα την κατατάσσουν στις «ασθενείς», τείνει να γίνει η κοινή των Βαλκανίων, όπως ήταν μεσογειακή κοινή αιώνες πριν, με άλλους βέβαια όρους- και το όφελος είναι σπουδαίο, ακόμη κι αν δεν εμφανιστούν, όπως στα ελληνιστικά χρόνια, ξένοι που θα επιλέξουν την ελληνική ως γλώσσα του λογοτεχνικού τους στοχασμού, όπως ο Σύρος Λουκιανός ή ο Παλαιστίνιος Φιλόδημος. Υποβοηθημένη από την ανάγκη των ανθρώπων, η ελληνική έχει ανοίξει τις δικές της διόδους στις γραμμές των βαλκανικών συνόρων, υφαίνοντας δεσμούς και σχέσεις και υπηρετώντας αισθήματα και σκέψεις. Αν η πολιτεία μας δεν είχε τη συνήθεια να βαυκαλίζεται όπως «η βαριά βιομηχανία μας είναι ο πολιτισμός», άρα όλα τα υπόλοιπα οφείλει να τα αναλάβει η μοίρα, ίσως θα έμπαινε στον κόπο να σκεφτεί ότι υποχρεούται να διευκολύνει την ελληνομάθεια, με την εκπόνηση και έναντι συμβολικού αντιτίμου παροχή λεξικών. Αλλά φαίνεται πως αυτά είναι πράγματα μικρά και ανεπιθύμητα, κι όχι τρανά «οράματα» που και θόρυβο προκαλούν, και φήμη παρέχουν, και εξουσία και χρήμα μοιράζουν.

Παντελής Μπουκάλας, από τον ημερήσιο Τύπο

 

2. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

 

Α. 1. Ο αρθρογράφος στην πρώτη παράγραφο του κειμένου κάνει λόγο για κατηγοριοποίηση των φυλών της παραλίας με κριτήριο τη χρήση της γλώσσας τους. Ποιες είναι αυτές οι κατηγορίες ;

(Μονάδες 10)

 

Α. 2. Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγει ο αρθρογράφος αναφορικά με την ελληνική γλώσσα ;

(Μονάδες 10)

 

Β. 1. Να χαρακτηρίσετε το ύφος του κειμένου.

(Μονάδες 2)

 

Β. 2. Να βρείτε από έναν πλαγιότιτλο για κάθε παράγραφο του άρθρου του Π. Μπουκάλα.

(Μονάδες 4)

 

Β. 3. Να βρείτε σε ποιο από τα παρακάτω αποσπάσματα κυριαρχεί η ποιητική λειτουργία και σε ποια η αναφορική λειτουργία της γλώσσας, σημειώνοντας την αντίστοιχη ένδειξη για κάθε απόσπασμα:

α. «Λάλο το καλοκαίρι, θορυβώδες σκηνοθετεί τον υπαίθριο, τον ανοικτό πολιτισμό του…»

β. «Στη Λούτσα, στο Σχοινιά, στο Καβούρι, παντού όπου μπορείς και πας με τη δημόσια συγκοινωνία ή μ’ ένα παπάκι, δε θ΄ ακούσεις, παρά σπανιότατα, γερμανικά, ιταλικά…»

γ. «Ετούτα τα παιδιά, που έχουν ήδη γευτεί τους γλυκούς και ξινούς καρπούς της ημετέρας παιδεύσεως…»

(Μονάδες 3)

 

Β. 4. Να αντικαταστήσετε τις παρακάτω τονισμένες λέξεις με άλλες που να έχουν την ίδια σημασία, αλλά να ανήκουν σε ένα πιο επίπεδο λόγου, να ταιριάζουν σε ένα πιο οικείο, καθημερινό ύφος.

α. «Λάλο το καλοκαίρι..»                     ……………………………………….

β. « θορυβώδης και πολύγλωσσο» ………………………………………….

γ.«…αναίτιο και άσκοπο κουβεντολόι» ……………………………………

δ. «… και φωνήεντα αλλότρια…» …………………………………………….

ε. «…παραθεριστικής αίγλης…» ……………………………………………….

                                                                                          (Μονάδες 5)

Β. 5. Να μεταφέρετε τους παρακάτω ρηματικούς τύπους στον ενεστώτα (χωρίς να αλλάξετε πτώση, αριθμό και γένος).

α. αποσυρμένοι                       ……………………………………..

β. μετρημένοι                           ………………………………………

γ. λειασμένοι                             ………………………………………

δ. υποβοηθημένοι                   ……………………………………..

                                                                          (Μονάδες 6)

Γ. «… υποχρεούται (ενν. η πολιτεία ) να διευκολύνει την ελληνομάθεια, με την εκπόνηση και έναντι συμβολικού αντιτίμου παροχή λεξικών». Με την πρότασή του αυτή ο Παντελής Μπουκάλας πιστεύει ότι μπορεί να ενισχυθεί η ελληνομάθεια των μεταναστών που ζουν στη χώρα μας, με αποτελέσματα θετικά για τον πολιτισμό μας. Με μια επιστολή σας προς τον υπουργό Παιδείας ζητάτε ως σχολείο την καθιέρωση του παραπάνω μέτρου. Συντάσσεις την επιστολή αυτή εξ ονόματος των συμμαθητών σου, επιχειρηματολογώντας υπέρ των πλεονεκτημάτων μιας τέτοιας πρωτοβουλίας σε ένα κείμενο 250 – 300 λέξεων.

                                                                                      (Μονάδες 60)

   Μπούρα Αγγελική, Φιλόλογος Εσπερινού ΕΠΑΛ Ορεστιάδας