Ξενοφών, Απομνημονεύματα. Η υπόθεση του έργου

 

Τα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντα αποτελούνται από 4 βιβλία και περιλαμβάνουν τη διδασκαλία του Σωκράτη για θρησκευτικά, ηθικά και πολιτικά ζητήματα, όπως την είχε αντιληφθεί ο Ξενοφώντας.

Στο Α΄ βιβλίο αναλαμβάνει να υπερασπιστεί τον Σωκράτη από τις -επίσημες και μη- κατηγορίες που είχαν διατυπωθεί εναντίον του: Μια από αυτές τις κατηγορίες ήταν ότι δεν παραδέχεται τους θεούς τους οποίους η πόλη πιστεύει και η άλλη ότι διαφθείρει τους νέους. Ο Σωκράτης υπήρξε δάσκαλος του Κριτία και του Αλκιβιάδη, και ως εκ τούτου υπεύθυνος για την «πονηρίαν» τους. Ο Ξενοφών προσπαθεί να δείξει ότι από τα δύο πράγματα που θα μπορούσαν να μάθουν κοντά στον Σωκράτη, τη «σωφροσύνη» και την «ικανότητα να μιλούν και να πράττουν», αυτοί επεδίωξαν μόνον το δεύτερο, ενώ η σωφροσύνη τους ήταν μόνον προσωρινή.

Στη συνέχεια περιγράφει τον χαρακτήρα, τις γνώμες του Σωκράτη, την προθυμία του να βοηθήσει τους φίλους του, την ευλάβειά του, τις γνώμες του για την παιδεία και για διάφορα φιλοσοφικά θέματα. Το έργο τελειώνει με μία σύνοψη των αρετών του Σωκράτη.

Ο Ξενοφών λίγα πράγματα εκθέτει για τη φιλοσοφία του Σωκράτη και δεν μπορεί να αποδώσει το πνεύμα της φιλοσοφίας του, όπως το κάνει ο Πλάτων. Το έργο του απλώς μας δίνει μια πιστή εικόνα της διδασκαλίας και των πολιτικοκοινωνικών αντιλήψεων του Σωκράτη. Το περιεχόμενο του έργου του δηλαδή είναι απολογητικό και πληροφοριακό.

Τα Απομνημονεύματα γράφτηκαν κατά το 390 π.Χ., αλλά φαίνεται ότι συμπληρώθηκαν και διορθώθηκαν αργότερα, για να αντικρούσει κατηγορίες, που κυκλοφορούσαν μετά τον θάνατο του Σωκράτη, που ήταν δυσφημιστικές για την εικόνα του δασκάλου του.