Γοργίας, Ελένης εγκώμιον. Η υπόθεση του έργου

 

Το Ἑλένης ἐγκώμιον είναι ένα κείμενο του Γοργία, με το οποίο υπερασπίζεται την Ελένη του Μενελάου. Στόχος του δεν είναι να επαινέσει την ομορφιά του μυθικού προσώπου. Αναλαμβάνει να κάνει κάτι πιο δύσκολο. Η κοινή γνώμη θεωρεί την Ελένη υπεύθυνη των δεινών του πολέμου. Η Ελένη έχει πάνω της ένα ασήκωτο βάρος. Ευθύνεται για τον Τρωικό πόλεμο και τον θάνατο πολλών Ελλήνων. Ο Γοργίας αναλαμβάνει να πείσει ότι δεν έφταιγε η Ελένη.

Αν η Ελένη ακολούθησε τον Πάρη, το έκανε είτε γιατί ήταν η θέληση των θεών, είτε γιατί αναγκάστηκε βιαίως, είτε γιατί πείσθηκε από τα λόγια του Πάρη, είτε γιατί ενήργησε ως ερωτευμένη γυναίκα. Και στις τέσσερις περιπτώσεις αν αποδειχθεί ότι η Ελένη δεν ενήργησε με τη θέλησή της και αναγκάστηκε να υποκύψει, τότε δεν είναι ένοχη. Είναι αθώα.

Αν οι θεοί ήθελαν η Ελένη να ακολουθήσει τον Πάρη, τότε αυτή δεν μπορούσε να αντιδράσει σε κάτι που όριζαν οι ανώτεροι. Αν ασκήθηκε βία και την άρπαξε ο Πάρης, τότε ένοχη δεν είναι αυτή αλλά ο Πάρης είναι άξιος τιμωρίας και καταδίκης. Αν σαγηνεύτηκε από τα λόγια του Πάρη και πείσθηκε να τον ακολουθήσει δεν ευθύνεται αυτή, γιατί ο λόγος είναι δυνάστης (λόγος μέγας δυνάστης ἐστίν). Τέλος αν ενήργησε ως ερωτευμένη γυναίκα, το έκανε με την παρότρυνση ενός θεού, του Έρωτος. Η κατάσταση του ερωτευμένου είναι νόσος που προέρχεται από άγνοια και δεν μπορεί να έχει κάποια αμαρτία ο ερωτευμένος.

Ο λόγος του Γοργία εδώ δεν είναι ρητορικός. Είναι φιλοσοφικός. Αναλαμβάνει να υψώσει τη μεμονωμένη περίπτωση της Ελένης σε περίπτωση του καθόλου, κατά την οποία έτσι θα ενεργούσε κάθε άνθρωπος. Είναι ένας φιλοσοφικός στοχασμός του Γοργία στην τραγικότητα του ανθρώπου.