Αλλαγές στη Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας

Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου, Σ. Α Χατζησαββίδη

 

Οι σημαντικότερες αλλαγές στο νέο βιβλίο της Γραμματικής συνοψίζονται:

  • στο τελικό ν,
  • σε ορισμένα σημεία στίξης, ιδιαίτερα το κόμμα,
  • στην προσθήκη ορισμένων λόγιων κλίσεων, όπως των επιθέτων κ.ά.,
  • στην ένταξη μερικών λόγιων κλιτικών τύπων και λόγιων εκφράσεων στις δόκιμες χρήσεις.

 

1. Το τελικό ν

Στη Νεοελληνική Γραμματική (ΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ) (σελ. 38) αναφέρεται ότι «σε μερικές λέξεις άλλοτε φυλάγεται το τελικό τους ν και άλλοτε χάνεται. Οι λέξεις αυτές είναι το άρθρο τον, την, το αριθμητικό και αόριστο άρθρο έναν, η προσωπική αντωνυμία του τρίτου προσώπου αυτήν, την και τα άκλιτα δεν, μην».

 

1. Φυλάγουν το τελικό ν, όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από φωνήεν ή από σύμφωνο στιγμιαίο (κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ) ή διπλό (ξ, ψ). Π.χ. τον αέρα, την ντροπή, έναν καιρό, αυτήν ήθελα, την πρόφτασα, μην περάσεις, δεν μπορώ.

 

2. Χάνουν το τελικό ν, όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από σύμφωνο εξακολουθητικό (γ, β, δ, χ, φ, θ, μ, ν, λ, ρ, σ, ζ). Π.χ. το γέρο, τη χαρά, αυτή θέλω, τη φοβήθηκα, μη δέχεσαι, δε γράφω.

3. Φυλάγεται πάντοτε στο άρθρο των, στην προσωπική αντωνυμία του τρίτου προσώπου αυτόν, τον, καθώς και στο τροπικό επίρρημα σαν». Π.χ. των φίλων, αυτόν θέλω, τον βλέπω, σαν βαρύ μου φαίνεται.

Στη (σ. 21) της «Γραμματικής Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου», Σ-Α Χατζησαββίδη αναφέρεται:

Διατηρείται πάντοτε στον γραπτό λόγο το τελικό ν στις εξής περιπτώσεις: 

  • στην αιτιατική ενικού του αρσενικού γένους του οριστικού και του αόριστου άρθρου (τον / στον, έναν).
  • στην αιτιατική ενικού του αρσενικού γένους της προσωπικής αντωνυμίας (αυτόν, τον), π.χ. Ο Σωτήρης χθες πήγε βόλτα με έναν συμμαθητή του στον ζωολογικό κήπο. Αυτόν τον άνθρωπο δεν τον συνάντησε ποτέ.

 

  • Διατηρείται το τελικό ν στον γραπτό λόγο, όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από φωνήεν ή από κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, ξ, ψ στις εξής περιπτώσεις:

- στην αιτιατική ενικού του θηλυκού γένους του οριστικού άρθρου (τη[ν] / στη[ν]) και της προσωπικής αντωνυμίας (αυτή[ν], τη[ν]), π.χ. Μίλησε με την κόρη του. Παρακολουθούσε με προσοχή τη ροή του νερού. Αν και ήρθε αργά, τη δέχτηκαν με χαρά.

- στα αρνητικά επιρρήματα δε(ν) και μη(ν), π.χ. Όταν μιλούσε η Θάλεια, δεν την άκουγε κανένας.

 

2. Σημεία στίξης (σ. 24-26 της Γραμματικής)

Στη Νεοελληνική Γραμματική (ΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ) (σελ. 29) αναφέρεται ότι «με το κόμμα χωρίζουμε δευτερεύουσες προτάσεις από τις κύριες ... Δε χωρίζεται με κόμμα η ειδική, η πλάγια ερωτηματική και η διστακτική πρόταση». Π.χ. Έγραψε πως θα έρθει, Δε μου έγραψες αν γύρισε ο πατέρας, φοβούμαι μήπως βραχείς.

Σε γενικές γραμμές στη «Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου», Σ-Α Χατζησαββίδη δεν αλλάζουν οι κανόνες στίξης, υπάρχει όμως η εξής επισήμανση για τις δευτερεύουσες προτάσεις (σ. 25 της Γραμματικής):

  • Δε σημειώνεται κόμμα πριν από:

τις περιοριστικές (ή προσδιοριστικές) αναφορικές προτάσεις, που εισάγονται συνήθως με το που, π.χ. Αυτά που είπε προχθές δεν τα ξαναλέει.

τις ελεύθερες αναφορικές προτάσεις που έχουν θέση υποκειμένου, αντικειμένου, κατηγορουμένου ή εκφράζουν κάποια επιρρηματική σχέση (σ. 151-152 της Γραμματικής), π.χ. Ο Γιάννης πίστεψε όσα του είπα.

τις τελικές προτάσεις, όταν το νόημά τους συνδέεται στενά με το νόημα της κύριας πρότασης, π.χ. Έτρεξε για να τον προλάβει (σελ. 25)

 

3. α΄ και β΄ πρόσωπο πληθυντικού παθητικού παρατατικού (σ. 78-94):

Στη Νεοελληνική Γραμματική (ΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ) (σελ. 156) στην κλίση του βοηθητικού ρήματος είμαι για το α΄ και β΄ πρόσωπο πληθ. του παθητικού παρατατικού αναφέρονται οι τύποι ήμαστε και ήσαστε.

Στη   «Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου», Σ-Α Χατζησαββίδη (σ. 21) επισημαίνεται:

  • Δόκιμοι τύποι για το α΄ και β΄ πρόσωπο πληθ. του παθητικού παρατατικού θεωρούνται οι τύποι σε -αν, π.χ. ήμασταν-ήσασταν, λυνόμασταν-λυνόσασταν, χτυπιόμασταν-χτυπιόσασταν, θεωρούμασταν-θεωρούσασταν, θυμόμασταν-θυμόσασταν.
  • Αναφέρονται επίσης οι τύποι σε , π.χ. ήμαστε-ήσαστε κ.λπ. αλλά χαρακτηρίζονται σπάνιοι.

 

4. Δόκιμοι τύποι

Οι δόκιμοι τύποι δεν μπορούν να περιγραφούν στο σύνολό τους σε μια σχολική γραμματική.

Στο 2ο Μέρος της Γραμματικής περιγράφεται η μορφολογική ποικιλία ανά μέρος του λόγου και διακρίνονται οι τύποι εκείνοι που εμφανίζονται σε τυπικό ή σε ουδέτερο ύφος και χρησιμοποιούνται δόκιμα στον γραπτό λόγο.

Επισημαίνεται ότι η Γραμματική εντάσσει πολλά λόγια στοιχεία στο τυπικό ή ουδέτερο ύφος (δηλαδή στις δόκιμες χρήσεις), π.χ. στις κλίσεις των κλιτών μερών του λόγου, στις προθέσεις κ.α., διατηρώντας παράλληλα τους τύπους του οικείου ύφους. Συνεπώς, θα πρέπει να αξιοποιούνται τα στοιχεία αυτά λαμβάνοντας υπόψη το ύφος του εκάστοτε κειμένου (τυπικό/ουδέτερο ή οικείο).

Τα συνηθέστερα λόγια στοιχεία, που σύμφωνα με τη Γραμματική εντάσσονται στο τυπικό ή ουδέτερο ύφος, είναι τα ακόλουθα:

 

α. Αόριστο άρθρο μια και το αριθμητικό μία/μια

Στη Νεοελληνική Γραμματική (ΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ) (σελ. 73) αναφέρονται μόνο οι τύποι μια, μιας, μια του αόριστου άρθρου και οι τύποι μία/μια, μιας, μία/μια του αριθμητικού (σελ. 123).

Αντίθετα, στη «Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου», Σ-Α Χατζησαββίδη (σ. 30) αναφέρονται οι τονιζόμενοι τύποι μία, μίας, μία(ν) (ονομαστική, γενική, αιτιατική, ενικού αριθμού, θηλυκού γένους του αορίστου άρθρου) (σ. 30).

 

β. Η κατάληξη της κλητικής ενικού των τονιζόμενων στη λήγουσα ισοσύλλαβων αρσενικών ουσιαστικών σε -ής τα οποία δηλώνουν επάγγελμα ή δημόσιο λειτούργημα, π.χ. δικαστής, διευθυντής κ.ά. (σ. 35)

  • π.χ. κύριε δικαστά, κύριε διευθυντά.

 

γ. Η κατάληξη -ος της γενικής ενικού των ισοσύλλαβων αρσενικών ουσιαστικών σε -ας π.χ. ο πρίγκιπας, ο μήνας κ.ά. (σ. 34)

  • π.χ. Μένει στην οδό Πρίγκηπος Νικολάου. Το συμβάν έγινε παρουσία μάρτυρος. Πληρώνονται στις 27 του μηνός.

 

δ. Οι τονιζόμενοι στην παραλήγουσα τύποι της γενικής ενικού των προπαροξύτονων πολυσύλλαβων ισοσύλλαβων αρσενικών ουσιαστικών (σ. 36)

  • π.χ. ο Παπαδόπουλος, του Παπαδοπούλου, του Θεοδώρου

 

ε. Ο τύπος της γενικής ενικού με κατάληξη -ος των ισοσύλλαβων θηλυκών ουσιαστικών σε σε στερεότυπες εκφράσεις λόγιας προέλευσης (σ. 38 και 45)

  • π.χ. Εθνική Ελλάδος, όνομα μητρός, η Τράπεζα Ελλάδος, κ.ά.

 

στ. Ο τύπος της γενικής ενικού με κατάληξη -ούς των ισοσύλλαβων θηλυκών ουσιαστικών σε (σ. 41)

  • π.χ. η πειθώ, της πειθούς / πειθώς, η ηχώ, της ηχούς / ηχώς, της Καλυψούς/Καλυψώς, της Λητώς/Λητούς.

 

ζ. Οι τονιζόμενοι στην παραλήγουσα τύποι της γενικής ενικού και πληθυντικού του αρσενικού και του ουδέτερου γένους των προπαροξύτονων επιθέτων σε -ος, -η, -ο και σε -ος,-α, -ο (σ. 49-50), π.χ.

  • Αθωώθηκε εξαιτίας προτέρου εντίμου βίου.
  • Ήταν άτομο μετρίου αναστήματος.
  • Ρώτησε το γιατρό για την πορεία της υγείας του αρρώστου
  • Κάλεσε όλους τους αθανάτους

 

Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος, Σχολ. Σύμβουλος Φιλολόγων Αλεξανδρούπολης